CMD i pliki wsadowe BAT - Skryptowe języki programowania

Slajd przedstawia architekturę interpretera wiersza poleceń cmd.exe w systemach operacyjnych z rodziny Windows NT oraz jego rolę w automatyzacji zadań.

Czym jest wiersz poleceń?

Rola interpretera systemowego: program wiersza poleceń cmd.exe przetwarza instrukcje użytkownika oraz uruchamia skrypty wsadowe w środowisku Windows NT.
Geneza architektoniczna: bezpośredni następca powłoki COMMAND.COM z systemów MS-DOS, dostosowany do wielozadaniowej architektury 32 i 64-bitowej.
Tryb interaktywny i wsadowy: możliwość wprowadzania pojedynczych instrukcji w konsoli lub przetwarzania wieloliniowych plików automatyzacji.
Współczesne zastosowanie: utrzymanie procesów ciągłej integracji, skrypty logowania domenowego oraz kompatybilność ze starszym oprogramowaniem.
Spis poleceń: https://ss64.com/nt/syntax.html

Wiersz poleceń (cmd.exe): domyślny proces interpretera poleceń w systemach z rodziny Windows NT, uruchamiany w przestrzeni użytkownika. Zapewnia interfejs tekstowy do interakcji z podsystemem Win32 oraz wykonywania skryptów wsadowych z rozszerzeniami .bat i .cmd. W przeciwieństwie do powłoki PowerShell przetwarza dane wyłącznie w postaci strumieni tekstowych, a nie obiektów środowiska .NET.

:: Uruchom wiersz poleceń (cmd.exe) i wpisz te komendy

:: Wyświetla wersję systemu Windows
ver

:: Wyświetla listę plików i katalogów
dir

:: Wyświetla konfigurację sieciową
ipconfig

:: Czyści ekran konsoli
cls

Slajd wyjaśnia różnice historyczne i semantyczne pomiędzy formatami plików wsadowych .bat i .cmd w środowisku Windows.

Pliki wsadowe (batch files)

Format wsadowy .bat: historyczne rozszerzenie wywodzące się z MS-DOS, zachowane dla maksymalnej zgodności wstecznej.
Format wsadowy .cmd: standard wprowadzony w Windows NT dedykowany dla interpretera cmd.exe z ulepszoną obsługą błędów.
Różnica w zmiennej ERRORLEVEL: w plikach .cmd kod błędu jest zerowany po pomyślnych poleceniach wbudowanych (np. PATH, SET), w .bat zachowuje stan poprzedni.
Zalecenie techniczne: w nowoczesnych systemach operacyjnych Windows zaleca się stosowanie rozszerzenia .cmd dla nowych skryptów automatyzacji.

Plik wsadowy (batch file): plik tekstowy zawierający sekwencję poleceń interpretera, wykonywanych automatycznie krok po kroku przez cmd.exe. Pozwala na automatyzację powtarzalnych zadań konfiguracyjnych, kompilacyjnych oraz administracyjnych w systemie operacyjnym. Skrypty wsadowe nie wymagają uprzedniej kompilacji do kodu maszynowego.

   +----------------------+
   | Plik tekstowy        |
   | (np. moj_skrypt.cmd) |
   +----------------------+
             |
             | Zawiera listę
             | poleceń
             v
   [ polecenie 1 ]
   [ polecenie 2 ]
   [ polecenie 3 ]
             |
             | Jest czytany linia
             | po linii przez...
             v
   +----------------------+
   | Interpreter cmd.exe   |
   +----------------------+
             |
             | ...który wykonuje
             | polecenia w systemie
             v
   +----------------------+
   |   System Operacyjny   |
   +----------------------+

Slajd prezentuje konstrukcję elementarnego skryptu wsadowego, zasady ukrywania echa komend oraz techniki komentowania kodu.

Struktura podstawowego skryptu

Dyrektywa @echo off: wyłącza wyświetlanie treści poleceń na ekranie konsoli, prezentując użytkownikowi wyłącznie wygenerowane wyniki.
Znak ucieczki małpy (@): zapobiega wypisaniu na ekranie samego polecenia echo off podczas startu skryptu.
Składnia komentarzy: oficjalne polecenie REM (remark) oraz idiomatyczna, szybsza konstrukcja podwójnego dwukropka (::).
Zatrzymanie wykonania: polecenie pause wstrzymuje bieg programu do momentu naciśnięcia dowolnego klawisza przez operatora.

Dyrektywa echo off: polecenie sterujące interpretera cmd.exe wyłączające mechanizm powielania (echa) wprowadzanych instrukcji na standardowym strumieniu wyjściowym. Użycie prefiksu @echo off sprawia, że samo polecenie inicjujące również nie pojawia się w oknie terminala, co jest branżowym standardem estetyki skryptów wsadowych.

@echo off
REM To jest moj pierwszy skrypt wsadowy.
:: Uzywam obu typow komentarzy dla demonstracji.

echo Witaj, swiecie!
echo.
echo To jest prosty skrypt demonstrujacy podstawowe komendy.
echo.

echo Nacisnij dowolny klawisz, aby zakończyć...
pause

Slajd omawia metody uruchamiania skryptów wsadowych w systemie Windows oraz zasady bezpiecznego zarządzania uprawnieniami.

Jak uruchomić skrypt?

Uruchomienie interaktywne: dwukrotne kliknięcie pliku w Eksploratorze Windows uruchamia tymczasowe okno konsoli, które zamyka się po zakończeniu pracy.
Uruchomienie z poziomu wiersza poleceń: jawne wywołanie skryptu w otwartym terminalu cmd.exe pozwala zachować historię i komunikaty błędów.
Podniesienie uprawnień: uruchomienie w trybie administratora (UAC) jest wymagane przy operacjach na katalogach systemowych i rejestrze.
Harmonogram zadań: planowanie cyklicznego wykonywania skryptów w tle za pomocą systemowej usługi Task Scheduler.

Kontrola konta użytkownika (UAC): mechanizm bezpieczeństwa systemu Windows wymagający jawnego potwierdzenia lub podniesienia uprawnień do poziomu konta administratora przed wykonaniem operacji wpływających na globalną konfigurację systemu lub chronione zasoby dyskowe.

@echo off
setlocal
:: Wszystkie zmienne beda lokalne

title Moj Pierwszy Skrypt

echo Sprawdzam aktualną zmienną TEST_VAR...
echo Wartość: %TEST_VAR%
echo.

set TEST_VAR=To jest wartość ze skryptu
echo Ustawilem TEST_VAR na: %TEST_VAR%
echo.

echo Po zakończeniu TEST_VAR powróci do poprzedniego stanu.
pause

endlocal
:: Od tego momentu TEST_VAR wraca do oryginalnej wartości.

Slajd przedstawia zasady deklarowania zmiennych w cmd.exe, mechanizm dostępu przez znaki procentu oraz pułapkę spacji w poleceniu set.

Przechowywanie danych

Polecenie set: służy do definiowania zmiennych środowiskowych i przypisywania im wartości tekstowych w bieżącym procesie.
Dostęp przez %ZMIENNA%: odczytanie wartości zmiennej wymaga otoczenia jej nazwy znakami procentu.
Pułapka spacji wokół znaku =: spacje przed lub po znaku równości stają się integralną częścią nazwy zmiennej lub jej wartości.
Zalecana notacja z cudzysłowami: zapis set "ZMIENNA=WARTOŚĆ" gwarantuje brak doklejania niewidocznych spacji na końcu linii.

Zmienna środowiskowa: nazwany obszar pamięci powiązany z procesem cmd.exe, przechowujący dane w formacie łańcucha znaków tekstowych. Zmienne mogą być dziedziczone przez procesy potomne wywoływane ze skryptu, lecz zmiany w nich dokonane nie wpływają domyślnie na nadrzędne środowisko systemowe po zakończeniu działania powłoki.

@echo off
setlocal

set USER_NAME=JanKowalski
set LOG_FILE=C:\Logs\%USER_NAME%.log
set APP_VERSION=1.2.3

echo Witaj, %USER_NAME%!
echo.
echo Wersja aplikacji: %APP_VERSION%
echo Sciezka do logu: %LOG_FILE%
echo.

:: Łączenie zmiennych
set GREETING=Cześć, %USER_NAME%!
echo %GREETING%
echo.

:: Sprawdzenie czy zmienna istnieje
if defined USER_NAME (
    echo Zmienna USER_NAME jest zdefiniowana.
)

:: Usuwanie zmiennej
set USER_NAME=
if not defined USER_NAME (
    echo Zmienna USER_NAME została usunięta.
)

pause
endlocal

Slajd wyjaśnia pojęcie zasięgu zmiennych oraz rolę poleceń setlocal i endlocal w hermetyzacji środowiska skryptu.

Zasięg zmiennych (scope)

Zasięg globalny: domyślnie zmienne tworzone przez skrypt modyfikują bieżącą sesję cmd.exe i pozostają w niej po zakończeniu skryptu.
Polecenie setlocal: tworzy lokalną kopię tablicy zmiennych środowiskowych, izolując wszelkie przyszłe modyfikacje wewnątrz bloku.
Polecenie endlocal: kończy blok lokalny, przywracając stan zmiennych i katalogu roboczego sprzed wywołania setlocal.
Automatyczne czyszczenie: zakończenie pliku wsadowego niejawnie wywołuje endlocal dla wszystkich aktywnych bloków setlocal.

Lokalizacja środowiska (setlocal): mechanizm interpretera cmd.exe tworzący kopię stanu środowiska wykonawczego. Wszelkie zmiany zmiennych oraz opcji powłoki (w tym opóźnionego rozszerzania i rozszerzeń poleceń) dokonane po instrukcji setlocal są usuwane w momencie napotkania odpowiadającego mu polecenia endlocal.

@echo off
setlocal

:: Zmienna globalna - zdefiniowana PRZED setlocal
set GLOBAL_VAR=Treść globalna

:: Zmienna lokalna - zdefiniowana PO setlocal
set LOKALNA_VAR=Treść lokalna

echo === Wewnątrz skryptu ===
echo GLOBAL_VAR = %GLOBAL_VAR%
echo LOKALNA_VAR = %LOKALNA_VAR%
echo.

:: Demonstracja zagnieżdżania setlocal
setlocal
    set LICZNIK=200
    echo === Wewnątrz zagnieżdżonego setlocal ===
    echo LICZNIK = %LICZNIK%
endlocal

echo Po zagnieżdżonym endlocal:
echo LICZNIK = %LICZNIK%

pause
:: Po zakończeniu skryptu zmienne lokalne zostaną usunięte
endlocal

Slajd przedstawia sprawdzony idiom przekazywania danych ze strefy lokalnej setlocal do środowiska zewnętrznego za pomocą jednoczesnego wywołania endlocal i set.

Zwracanie wartości z lokalnego bloku

Problem zniszczenia zmiennych: polecenie endlocal natychmiast usuwa wszystkie zmienne utworzone po instrukcji setlocal.
Kolejność ewaluacji parsera: interpreter cmd.exe rozwija zmienne w całej linii przed wykonaniem jakiegokolwiek polecenia z tej linii.
Idiom jednej linii: zastosowanie spójnika & w konstrukcji endlocal & set "WYNIK=%LOKALNA%" pozwala wyprowadzić wartość.
Praktyczne zastosowanie: technika ta jest fundamentem tworzenia funkcji i podprogramów zwracających wyniki w języku wsadowym.

Idiom endlocal & set: specyficzna konstrukcja składniowa języka wsadowego wykorzystująca fakt, że interpreter odczytuje i podstawia wartości zmiennych (%ZMIENNA%) w całej linii przed uruchomieniem komendy endlocal. Dzięki temu zmienna zewnętrzna otrzymuje wyliczoną wartość tuż przed przywróceniem poprzedniego stanu środowiska.

@echo off
setlocal

:: Obliczamy jakąś wartość
set CALC_RESULT=0
set /a CALC_RESULT=15 * 3

echo Wewnątrz setlocal: CALC_RESULT = %CALC_RESULT%
echo.

:: Przekazanie wartosci na zewnatrz
:: Ta linia jest kluczowa!
endlocal & set "CALC_RESULT=%CALC_RESULT%"

:: Po zakończeniu skryptu zmienna nadal istnieje
echo Po endlocal: CALC_RESULT = %CALC_RESULT%
echo.

:: Przekazywanie wielu zmiennych naraz
setlocal
set VAR1=Wartosc 1
set VAR2=Wartosc 2
set VAR3=Wartosc 3
echo Wewnątrz: %VAR1%, %VAR2%, %VAR3%

endlocal & set "VAR1=%VAR1%" & set "VAR2=%VAR2%" & set "VAR3=%VAR3%"
echo Po endlocal: %VAR1%, %VAR2%, %VAR3%

pause

Slajd omawia pobieranie danych wprowadzanych przez użytkownika za pomocą polecenia set z przełącznikiem /p oraz walidację wejścia.

Polecenie set /p

Przełącznik /p: zatrzymuje wykonywanie skryptu i oczekuje na wpisanie łańcucha znaków zakończonego klawiszem Enter.
Monit zachęty (prompt): tekst umieszczony po znaku równości jest wyświetlany użytkownikowi jako zachęta do wprowadzania danych.
Zachowanie przy pustym wejściu: jeżeli użytkownik naciśnie wyłącznie Enter, zmienna zachowuje swoją dotychczasową wartość.
Konieczność walidacji: wartości wprowadzone przez użytkownika muszą być sprawdzane pod kątem obecności znaków specjalnych i pustych ciągów.

Polecenie set /p: wbudowane polecenie interpretera cmd.exe służące do interaktywnego pobierania danych z wiersza poleceń. Przypisuje pojedynczą linię tekstu wprowadzoną ze standardowego wejścia do wskazanej zmiennej, wyświetlając opcjonalny komunikat zachęty.

@echo off
setlocal

echo === Kreator raportu ===
echo.

:: Prośba o nazwę serwera
set /p SERVER_NAME=Podaj nazwe serwera: 

:: Sprawdź czy użytkownik coś podał
if not defined SERVER_NAME (
    echo Błąd: Nie podano nazwy serwera!
    goto :koniec
)

:: Prośba o adres IP
set /p SERVER_IP=Podaj adres IP serwera %SERVER_NAME%: 

:: Prosta walidacja
echo %SERVER_IP% | findstr /r "^[0-9.]*$" > nul
if errorlevel 1 (
    echo Uwaga: Adres IP moze byc niepoprawny.
)

echo.
echo --- Podsumowanie ---
echo Nazwa serwera: %SERVER_NAME%
echo Adres IP:      %SERVER_IP%
echo --------------------

:koniec
pause
endlocal

Slajd przedstawia zestaw wbudowanych zmiennych dynamicznych systemu Windows oraz metody ich odczytu w skryptach wsadowych.

Przydatne zmienne dostarczane przez system

Informacje czasowe (%DATE%, %TIME%): zawierają bieżącą datę i czas systemowy w formacie zależnym od ustawień regionalnych.
Zmienna losowa (%RANDOM%): generuje pseudolosową liczbę całkowitą z zakresu od 0 do 32767 przy każdym odczycie.
Identyfikacja środowiska (%CD%, %USERNAME%): udostępniają bieżący katalog roboczy oraz nazwę zalogowanego użytkownika.
Informacje o sprzęcie (%NUMBER_OF_PROCESSORS%): określają liczbę dostępnych rdzeni procesora w systemie operacyjnym.

Zmienna dynamiczna cmd.exe: specjalna zmienna pseudo-środowiskowa generowana w locie przez interpreter cmd.exe przy każdym odwołaniu. Nie występuje w fizycznym bloku środowiska procesu (nie jest widoczna w czystym poleceniu set), lecz zwraca aktualny stan zegara, generatora losowego lub kontekstu wykonania.

@echo off
setlocal

echo Skrypt uruchomiony w katalogu:
echo %CD%
echo.

echo Aktualna data i godzina:
echo Data: %DATE%
echo Czas: %TIME%
echo.

echo Losowa liczba: %RANDOM%
echo Losowa z zakresu 1-100:
set /a LOSOWA = (RANDOM %% 100) + 1
echo %LOSOWA%
echo.

:: Sprawdzenie ERRORLEVEL
dir > nul
echo Errorlevel po 'dir': %ERRORLEVEL%

dir C:\nie\ma\takiego\pliku.txt > nul 2> nul
echo Errorlevel po błędnym 'dir': %ERRORLEVEL%

echo.
echo Linia polecen: %CMDCMDLINE%

pause
endlocal

Slajd wyjaśnia architekturę dwufazowego przetwarzania kodu w cmd.exe oraz pułapkę ewaluacji zmiennych %VAR% w blokach nawiasowych.

Pułapka natychmiastowego rozszerzania

Jednorazowe parsowanie bloków: interpreter czyta cały blok ujęty w nawiasy (...) jednorazowo przed wykonaniem pierwszej instrukcji.
Natychmiastowe podstawienie (%VAR%): wartości zmiennych w notacji procentowej są wstawiane w fazie parsowania całego bloku.
Niewidoczność zmian w pętli: modyfikacja zmiennej wewnątrz pętli for lub bloku if nie zmienia wartości odczytywanej przez %VAR%.
Objawy błędu: skrypty operują na wartości zmiennej sprzed wejścia do pętli, co uniemożliwia proste liczenie iteracji.

Natychmiastowe rozszerzanie (parse-time expansion): domyślny mechanizm interpretera cmd.exe polegający na zamianie wszystkich identyfikatorów %ZMIENNA% na ich aktualne wartości tekstowe w momencie parsowania całej linii lub złożonego bloku kodu w nawiasach (...), zanim którakolwiek instrukcja z tego bloku zostanie zinterpretowana i wykonana.

@echo off
setlocal

set LICZNIK=0
echo Przed pętlą, LICZNIK = %LICZNIK%
echo.

echo Próba inkrementacji w pętli FOR:
for /L %%i in (1,1,5) do (
    set /a LICZNIK+=1
    echo Wewnątrz pętli, iteracja %%i. LICZNIK to wciąż: %LICZNIK%
)
echo.

echo Po pętli, LICZNIK = %LICZNIK%

pause
endlocal

:: --- Oczekiwany (ale błędny) wynik ---
:: Przed pętlą, LICZNIK = 0
:: Wewnątrz pętli... LICZNIK to wciąż: 0
:: Wewnątrz pętli... LICZNIK to wciąż: 0
:: ... (zawsze 0)
:: Po pętli, LICZNIK = 0 (lub %LICZNIK%)

Slajd przedstawia mechanizm opóźnionego rozszerzania zmiennych oraz notację wykrzykników !VAR! jako rozwiązanie problemu parsowania bloków.

setlocal EnableDelayedExpansion

Dyrektywa EnableDelayedExpansion: włącza w interpreterze tryb odraczania ewaluacji zmiennych do momentu faktycznego wykonania wiersza.
Składnia wykrzykników (!VAR!): zmienne otoczone znakami wykrzyknika są ewaluowane dynamicznie w każdej iteracji pętli lub bloku.
Zastosowanie w pętlach: umożliwia inkrementację liczników, akumulację danych tekstowych i natychmiastowy odczyt zmienionych wartości.
Interakcja ze znakami wykrzyknika: w trybie opóźnionego rozszerzania dosłowny znak ! w tekście wymaga ucieczki za pomocą daszka (^^!).

Opóźnione rozszerzanie zmiennych (delayed expansion): tryb pracy interpretera cmd.exe uruchamiany instrukcją setlocal EnableDelayedExpansion, w którym zmienne ujęte w znaki wykrzyknika (!ZMIENNA!) są ewaluowane tuż przed wykonaniem konkretnej instrukcji w czasie wykonania (runtime), a nie podczas wstępnego wczytywania bloku kodu.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

set LICZNIK=0
echo Przed pętlą, LICZNIK = %LICZNIK%
echo.

echo Próba inkrementacji w pętli FOR (z opóźnionym rozszerzaniem):
for /L %%i in (1,1,5) do (
    set /a LICZNIK+=1
    echo Wewnątrz pętli, iteracja %%i. LICZNIK to teraz: !LICZNIK!
)
echo.

echo Po pętli, LICZNIK = !LICZNIK!

pause
endlocal

:: --- Poprawny wynik ---
:: Przed pętlą, LICZNIK = 0
:: Wewnątrz pętli... LICZNIK to teraz: 1
:: Wewnątrz pętli... LICZNIK to teraz: 2
:: ...
:: Po pętli, LICZNIK = 5

Slajd omawia przełącznik arytmetyczny /a polecenia set, obsługiwane operatory matematyczne i bitowe oraz ograniczenia liczb 32-bitowych.

Operacje na liczbach całkowitych (set /a)

Przełącznik arytmetyczny /a: nakazuje interpreterowi zinterpretować ciąg znaków po prawej stronie jako matematyczne wyrażenie liczbowe.
Obsługiwane operatory: dodawanie (+), odejmowanie (-), mnożenie (*), dzielenie całkowite (/), modulo (%) oraz operacje bitowe (&, |, ^).
Format liczb całkowitych: obliczenia wykonywane są wyłącznie na 32-bitowych liczbach całkowitych ze znakiem (od -2147483648 do 2147483647).
Brak liczb zmiennoprzecinkowych: cmd.exe nie obsługuje ułamków dziesiętnych ani liczb zmiennoprzecinkowych bez zewnętrznych narzędzi.

Obliczenia arytmetyczne (set /a): wbudowany podsystem ewaluacji matematycznej w cmd.exe przetwarzający 32-bitowe liczby całkowite. W trybie /a nazwy zmiennych nie wymagają ujmowania w znaki procentu, a operacje dzielenia są dzieleniem całkowitym z odrzuceniem części ułamkowej.

@echo off
setlocal

set A=20
set B=7

set /a SUMA = A + B
set /a ILOCZYN = A * B
set /a ILORAZ = A / B
set /a RESZTA = A %% B

echo %A% + %B% = %SUMA%
echo %A% * %B% = %ILOCZYN%
echo %A% / %B% = %ILORAZ% (dzielenie calkowite)
echo Reszta z dzielenia %A% przez %B% to %RESZTA%
echo.

:: Inkrementacja i dekrementacja
set LICZNIK=10
echo Pierwotna wartość: %LICZNIK%
set /a LICZNIK+=1
echo Po inkrementacji: %LICZNIK%
set /a LICZNIK-=5
echo Po dekrementacji o 5: %LICZNIK%
echo.

:: Operacje zlozone
set X=5
set /a WYNIK = (X + 3) * 2 - 10 / 2
echo (5 + 3) * 2 - 10 / 2 = %WYNIK%

pause
endlocal

Slajd wyjaśnia mechanizm ekstrakcji fragmentów łańcuchów znakowych za pomocą modyfikatorów indeksu i długości w notacji %VAR:~start,len%.

Wycinanie fragmentów tekstu

Składnia wycinania: konstrukcja %ZMIENNA:~poczatek,dlugosc% pozwala wyodrębnić określony podciąg tekstowy.
Indeksowanie od zera: pierwszy znak w łańcuchu ma indeks 0; podanie wartości ujemnej liczy pozycję od końca ciągu.
Pominięcie parametru długości: zapis %ZMIENNA:~poczatek% pobiera wszystkie znaki od zadanej pozycji aż do końca łańcucha.
Ujemna długość: podanie ujemnej długości obcina wskazaną liczbę znaków z końca wyodrębnianego podciągu.

Ekstrakcja podciągu (substring): wbudowana operacja manipulacji tekstem w cmd.exe umożliwiająca pobranie fragmentu zmiennej środowiskowej na podstawie zadanego przesunięcia (offset) i opcjonalnej długości bez konieczności wywoływania zewnętrznych programów filtrujących.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

set NAZWA_PLIKU=raport_dzienny_2025-10-09.log

echo Pelna nazwa pliku: %NAZWA_PLIKU%
echo Wartość zmiennej: !NAZWA_PLIKU!
echo.

:: Pierwsze 6 znakow ("raport")
set TYP=%NAZWA_PLIKU:~0,6%
echo Pierwsze 6 znakow: %TYP%

:: Fragment daty (10 znakow, od 15.)
set DATA=%NAZWA_PLIKU:~15,10%
echo Fragment daty: %DATA%

:: Ostatnie 4 znaki (rozszerzenie ".log")
set ROZSZ=%NAZWA_PLIKU:~-4%
echo Rozszerzenie: %ROZSZ%

:: Wszystko oprocz rozszerzenia
set BEZ_ROZSZ=%NAZWA_PLIKU:~0,-4%
echo Nazwa bez rozszerzenia: %BEZ_ROZSZ%

pause
endlocal

Slajd przedstawia składnię zamiany podciągów w zmiennych środowiskowych (%VAR:wzorzec=nowy%) oraz techniki usuwania znaków.

Wyszukiwanie i zamiana tekstu

Składnia zamiany: konstrukcja %ZMIENNA:stary=nowy% wyszukuje wszystkie wystąpienia wzorca i zastępuje je nowym tekstem.
Niewrażliwość na wielkość liter: wyszukiwanie wzorca w cmd.exe domyślnie ignoruje wielkość liter (operacja case-insensitive).
Usuwanie podciągów: pozostawienie pustego ciągu po znaku równości (%ZMIENNA:stary=%) powoduje całkowite usunięcie dopasowanego wzorca.
Zamiana prefiksu gwiazdką: użycie wzorca *tekst zastępuje wszystko od początku łańcucha aż do pierwszego dopasowania.

Podstawienie podciągu (string substitution): funkcja manipulacji łańcuchami w cmd.exe przeszukująca treść zmiennej środowiskowej i podmieniająca wszystkie wystąpienia zadanego ciągu znaków na inny ciąg lub usuwająca je z tekstu wynikowego.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

set SCIEZKA=C:\Uzytkownicy\Jan\Dokumenty\Projekt X
echo Oryginalna ścieżka: %SCIEZKA%
echo.

:: Zamien spacje na podkreslenia
set NOWA=!SCIEZKA: =_!
echo Po zamianie spacji: !NOWA!

:: Zamien tylko pierwsze 'U' na 'u'
set ZMIENIONA=!SCIEZKA:U=u!
echo Po zamianie pierwszego U: !ZMIENIONA!
echo.

set ZDANIE=To jest test, testowy test.
echo Oryginalne zdanie: !ZDANIE!

:: Zamien pierwsze wystąpienie 'test' na 'przyklad' (od początku)
set NOWE=!ZDANIE:*test=przyklad!
echo Nowe zdanie (pierwsze od początku): !NOWE!

:: Zamien wszystkie 'test' na 'przyklad'
set WSZYSTKIE=!ZDANIE:test=przyklad!
echo Nowe zdanie (wszystkie): !WSZYSTKIE!

:: Usuwanie tekstu
set TEKST=Prefix_Tresc_Suffix
echo.
echo Oryginalny tekst: !TEKST!
echo Bez Prefix_: !TEKST:Prefix_=!
echo Bez _Suffix: !TEKST:_Suffix=!

pause
endlocal

Slajd omawia konstrukcję instrukcji warunkowej if, weryfikację istnienia plików (exist), definicji zmiennych (defined) oraz porównania tekstowe.

Podejmowanie decyzji w skrypcie

Sprawdzanie istnienia plików (if exist): weryfikuje fizyczną obecność pliku lub katalogu na nośniku pamięci masowej.
Sprawdzanie definicji zmiennych (if defined): bada czy wskazana zmienna została zainicjalizowana w środowisku procesu.
Porównania ciągów znaków (==): porównuje dwa łańcuchy; przełącznik /i wyłącza rozróżnianie wielkości liter.
Zasady składni bloku else: słowo kluczowe else oraz nawiasy zamykające i otwierające muszą bezwzględnie znajdować się w tej samej linii: ) else (.

Instrukcja warunkowa if: instrukcja sterująca przepływem programu w interpreterze cmd.exe, wykonująca określony blok poleceń wyłącznie wtedy, gdy zadany warunek logiczny jest spełniony. Umożliwia testowanie plików, zmiennych, kodów wyjścia oraz wartości numerycznych.

@echo off
setlocal

set /p ODPOWIEDZ=Czy chcesz kontynuowac? (T/N): 

:: Porownanie ciagu (ignoruje wielkosc liter)
if /I "%ODPOWIEDZ%"=="T" (
    echo Wybrano kontynuacje.
) else (
    echo Anulowano operacje.
    goto :koniec
)

:: Sprawdzenie istnienia pliku
set PLIK_KONFIG=C:\Windows\System32\drivers\etc\hosts
echo.
echo Sprawdzam istnienie pliku %PLIK_KONFIG%...

if exist "%PLIK_KONFIG%" (
    echo Plik został znaleziony.
) else (
    echo Błąd: Nie znaleziono pliku!
)

:: Sprawdzenie zmiennej
set MOJA_ZMIENNA=wartość
if defined MOJA_ZMIENNA (
    echo Zmienna jest zdefiniowana.
)

:koniec
pause
endlocal

Slajd przedstawia operatory porównań relacyjnych w cmd.exe oraz precyzyjne metody badania kodów wyjścia procesów.

Porównywanie liczb w instrukcji if

Operatory relacyjne: porównania numeryczne wymagają operatorów trójliterowych: EQU, NEQ, LSS, LEQ, GTR, GEQ zamiast symboli matematycznych.
Automatyczna konwersja liczb: jeśli oba argumenty składają się wyłącznie z cyfr, interpreter traktuje je jak liczby; w przeciwnym razie porównuje leksykalnie.
Semantyka if errorlevel N: historyczna konstrukcja sprawdza czy kod wyjścia jest większy bądź równy N, co może maskować błędy wyższe.
Precyzyjne sprawdzanie %ERRORLEVEL%: zalecana nowoczesna składnia if %ERRORLEVEL% equ N bada dokładną wartość kodu powrotu.

Operator relacyjny w cmd.exe: słowo kluczowe służące do porównywania dwóch wartości w instrukcji if. Wyróżnia się operatory: EQU (równy), NEQ (różny), LSS (mniejszy), LEQ (mniejszy lub równy), GTR (większy) oraz GEQ (większy lub równy).

@echo off
setlocal

set /p WIEK=Podaj swoj wiek: 

if "%WIEK%"=="" (
    echo Nie podano wieku.
    goto :koniec
)

:: Porownanie liczbowe
if %WIEK% LSS 18 (
    echo Jestes osoba niepelnoletnia.
) else (
    if %WIEK% LSS 65 (
        echo Jestes osoba dorosla.
    ) else (
        echo Jestes emerytem.
    )
)
echo.

:: Sprawdzenie errorlevel
echo Próbuję skopiować nieistniejący plik...
copy C:\nie\istnieje.txt C:\temp > nul 2> nul

if errorlevel 1 (
    echo Wystąpił błąd!
    echo Kod błędu: %ERRORLEVEL%
) else (
    echo Operacja zakończona sukcesem.
)

:koniec
pause
endlocal

Slajd omawia przełącznik /L pętli for, zasady definiowania zakresów liczbowych oraz specyfikę zmiennych pętli %%i.

Wykonywanie poleceń zadaną liczbę razy

Składnia zakresu (start,krok,koniec): przełącznik /L generuje sekwencję liczb od wartości początkowej z zadanym krokiem aż do limitu.
Krok ujemny: podanie ujemnej wartości kroku pozwala na iterację wstecz (odliczanie w dół).
Podwajanie procentu w skryptach: w plikach wsadowych zmienna pętli musi mieć postać %%i, podczas gdy w konsoli używa się pojedynczego %i.
Czułość na wielkość liter: zmienna pętli %%i jest ściśle odróżniana od %%I przez parser interpretera.

Pętla for /L: wariant pętli iteracyjnej for w cmd.exe generujący ciąg arytmetyczny liczb całkowitych w zadanym przedziale. Służy do powtarzania sekwencji poleceń określoną liczbę razy lub iterowania po ponumerowanych zasobach systemowych.

@echo off
setlocal

echo --- Odliczanie od 1 do 5 ---
for /L %%i in (1, 1, 5) do (
    echo Iteracja numer %%i
)
echo.

echo --- Liczby parzyste od 10 do 20 ---
for /L %%j in (10, 2, 20) do (
    echo Liczba parzysta: %%j
)
echo.

echo --- Odliczanie w dol (animacja) ---
for /L %%k in (5, -1, 1) do (
    echo Pozostalo: %%k sekund...
    timeout /t 1 > nul
)
echo Start!
echo.

:: Generowanie plików z numerami
echo --- Generowanie plików ---
for /L %%n in (1, 1, 3) do (
    echo Zawartosc pliku %%n > plik_%%n.txt
    echo Utworzono: plik_%%n.txt
)
dir plik_*.txt /b
del plik_*.txt

pause
endlocal

Slajd przedstawia podstawowy wariant pętli for do przetwarzania zbiorów plików za pomocą masek wieloznacznych (* i ?).

Przetwarzanie wielu plików naraz

Dopasowanie do masek: pętla for %%f in (*.txt) iteruje po wszystkich plikach w bieżącym katalogu spełniających kryteria wzorca.
Obsługa wielu wzorców: wewnątrz nawiasu można podać listę rozdzieloną spacjami lub przecinkami: (*.txt *.log *.csv).
Przełącznik /D dla katalogów: zastosowanie for /D ogranicza dopasowanie wyłącznie do nazw podkatalogów, pomijając pliki zwykłe.
Puste zbiory dopasowań: jeżeli wzorzec nie zawiera symboli wieloznacznych i plik nie istnieje, pętla wykona się jeden raz traktując nazwę dosłownie.

Pętla dopasowania plików (file globbing for): podstawowa konstrukcja pętli for w cmd.exe wyszukująca w systemie plików elementy odpowiadające zadanym maskom nazw i wykonująca określone polecenie dla każdego znalezionego obiektu.

@echo off
setlocal

echo Tworzę pliki tymczasowe...
echo test > file1.tmp
echo test > file2.tmp
echo test > data.log
echo.

echo --- Zmiana rozszerzenia z .tmp na .txt ---
for %%F in (*.tmp) do (
    echo Zmieniam "%%F" na "%%~nF.txt"
    ren "%%F" "%%~nF.txt"
)
echo.

echo --- Informacje o plikach ---
for %%F in (*.txt) do (
    echo ===========================
    echo Nazwa:     %%~nF
    echo Rozszerzenie: %%~xF
    echo Pełna ścieżka: %%~fF
    echo Rozmiar:   %%~zF bajtów
)
echo ===========================

del *.txt *.log > nul
pause
endlocal

Slajd omawia zaawansowany wariant pętli for /F przeznaczony do parsowania wierszy plików tekstowych, łańcuchów oraz wyników komend.

Czytanie plików i wyników poleceń

Trzy źródła danych: przetwarzanie zawartości plików tekstowych, literałów znakowych ujętych w cudzysłowy oraz wyników poleceń ujętych w apostrofy ('polecenie').
Opcje delims i tokens: delims określa znaki podziału kolumn (domyślnie spacja i tabulator), a tokens wybiera numery kolumn przekazywanych do zmiennych.
Alokacja kolejnych liter: wskazanie wielu tokenów (np. tokens=1,2,3) automatycznie przypisuje kolejne kolumny do kolejnych liter alfabetu (%%a, %%b, %%c).
Opcje eol i skip: skip=N pomija zadaną liczbę początkowych wierszy (np. nagłówki), a eol=znak ignoruje linie komentarzy.

Pętla for /F (file parsing): najbardziej rozbudowany wariant pętli for w interpreterze cmd.exe, realizujący podział tekstu na tokeny według zadanych separatorów. Umożliwia wierszowe czytanie plików konfiguracyjnych, parsowanie wyjścia narzędzi konsolowych oraz wyodrębnianie konkretnych parametrów.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

:: --- Przetwarzanie wyniku polecenia ---
echo --- Lista plików z dir ---
for /f "tokens=*" %%a in ('dir /b *.cmd 2^>nul') do (
    echo Plik: %%a
)
echo.

:: --- Przetwarzanie pliku CSV ---
echo jkowalski,Jan,Kowalski,IT > uzytkownicy.csv
echo anowak,Anna,Nowak,HR >> uzytkownicy.csv
echo mnowicki,Marek,Nowicki,Finanse >> uzytkownicy.csv

echo --- Dane użytkowników z CSV ---
for /f "tokens=1,2,3,4 delims=," %%a in (uzytkownicy.csv) do (
    echo Login: %%a, Imię: %%b, Nazwisko: %%c, Dział: %%d
)
del uzytkownicy.csv
echo.

:: --- Parsowanie ciągu ---
echo --- Parsowanie daty ---
for /f "tokens=1,2,3 delims=/" %%a in ("2025/12/25") do (
    echo Dzień: %%a, Miesiąc: %%b, Rok: %%c
)

pause
endlocal

Slajd przedstawia sposób przekazywania argumentów do skryptu wsadowego oraz dostęp do nich za pomocą zmiennych pozycyjnych od %0 do %9.

Parametry przekazywane do skryptu

Zmienne pozycyjne %1 do %9: przechowują wartości kolejnych parametrów przekazanych do pliku wsadowego przy wywołaniu.
Zmienna specjalna %0: zawiera nazwę lub dokładną ścieżkę uruchomionego pliku skryptu tak, jak została wprowadzona w konsoli.
Zmienna zbiorcza %*: reprezentuje wszystkie przekazane argumenty wiersza poleceń w postaci jednego nienaruszonego łańcucha znaków.
Białe znaki w argumentach: parametry zawierające spacje muszą być ujmowane przez użytkownika w podwójne cudzysłowy.

Argumenty pozycyjne: zestaw predefiniowanych zmiennych wiersza poleceń (%0-%9) wypełnianych automatycznie przez interpreter cmd.exe w momencie startu skryptu. Odpowiadają kolejnym słowom wpisanym po nazwie pliku wsadowego, rozdzielanym spacjami lub znakami tabulacji.

@echo off
setlocal

echo === Informacje o wywołaniu skryptu ===
echo Nazwa skryptu: %0
echo.
echo Wszystkie argumenty: %*
echo.

if "%1"=="" (
    echo Błąd: Nie podano argumentów!
    echo Użycie: %~n0 [arg1] [arg2] [arg3]
    goto :koniec
)

echo === Poszczegolne argumenty ===
echo Argument 1: %1
echo Argument 2: %2
echo Argument 3: %3
echo Argument 4: %4
echo Argument 5: %5
echo.

echo Pierwszy i drugi razem: %1 %2

:koniec
pause
endlocal

:: Wywolanie przykładowe:
:: moj_skrypt.bat jeden dwa "trzy slowa" cztery

Slajd omawia operatory tyldy pozwalające na rozwijanie składowych ścieżek, usuwanie cudzysłowów oraz odczyt metadanych plików z argumentów.

Modyfikatory tyldy dla parametrów

Usuwanie cudzysłowów (%~1): zdejmuje otaczające podwójne cudzysłowy z argumentu, umożliwiając bezpieczne łączenie ścieżek.
Rozbijanie na składowe (%~d1, %~p1, %~n1, %~x1): umożliwia wyodrębnienie samej litery dysku (d), ścieżki folderu (p), nazwy pliku (n) oraz rozszerzenia (x).
Pełna kwalifikowana ścieżka (%~f1): zamienia relatywną ścieżkę argumentu na pełną bezwzględną ścieżkę kanoniczną w systemie plików.
Metadane pliku (%~z1, %~t1): zwraca fizyczny rozmiar pliku w bajtach (z) oraz datę i czas ostatniej modyfikacji (t).

Modyfikator tyldy (tilde modifier): specjalny prefiks w języku wsadowym wprowadzany znakiem tyldy po symbolu procentu (np. %~dp1), który instruuje parser do wykonania natychmiastowej transformacji leksykalnej lub odczytania właściwości pliku wskazanego w parametrze.

@echo off
setlocal

if "%1"=="" (
    echo Użycie: %~n0 ^<ścieżka_do_pliku^>
    goto :koniec
)

echo === Analiza argumentu: %1 ===
echo.
echo %1          = %1
echo ~f1         = %~f1
echo ~d1         = %~d1
echo ~p1         = %~p1
echo ~n1         = %~n1
echo ~x1         = %~x1
echo ~z1         = %~z1
echo.
echo ~dp1        = %~dp1
echo ~dpnx1      = %~dpnx1

:koniec
pause
endlocal

:: Wywolanie przykładowe:
:: moj_skrypt.bat "C:\Moje Dokumenty\raport.pdf"

Slajd wyjaśnia zasady prawidłowej manipulacji ścieżkami względnymi i bezwzględnymi oraz zastosowanie poleceń pushd i popd.

Praca z katalogami i ścieżkami

Ścieżki bezwzględne i względne: ścieżki bezwzględne określają pełną lokalizację od litery dysku, względne zależą od bieżącego katalogu roboczego.
Cytowanie spacji w ścieżkach: każda ścieżka zawierająca spacje (np. C:\Program Files) musi być bezwzględnie ujęta w podwójne cudzysłowy.
Stos katalogów (pushd i popd): pushd zapamiętuje bieżący katalog na stosie i przechodzi do nowego; popd przywraca poprzednią lokalizację.
Obsługa udziałów sieciowych UNC: polecenie pushd potrafi automatycznie zamapować udział sieciowy (\\serwer\zasob) na tymczasową literę dysku.

Zarządzanie stosem katalogów (pushd/popd): para wbudowanych poleceń powłoki cmd.exe implementująca strukturę danych stosu (LIFO) dla katalogów roboczych. Umożliwia bezpieczną tymczasową zmianę lokalizacji wykonywania operacji ze stuprocentową gwarancją powrotu do katalogu wyjściowego.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

:: Ustawienie katalogu skryptu jako bieżącego
set "SCRIPT_DIR=%~dp0"
cd /d "%SCRIPT_DIR%"
echo Katalog skryptu: %SCRIPT_DIR%
echo Bieżący katalog: %CD%
echo.

:: Pobieranie argumentu jako ścieżki
set "PLIK=%~1"

if not defined PLIK (
    echo Nie podano ścieżki do pliku.
    goto :koniec
)

:: Sprawdzenie czy plik istnieje
if exist "%PLIK%" (
    echo Plik istnieje: %PLIK%
    echo.
    echo Informacje o pliku:
echo Pełna ścieżka: %~f1
    echo   Katalog:       %~dp1
    echo   Nazwa:         %~n1
    echo   Rozszerzenie:  %~x1
    echo   Rozmiar:       %~z1 bajtów
) else (
    echo Błąd: Plik nie istnieje: %PLIK%
)

:koniec
pause
endlocal

Slajd przedstawia konstrukcję %~dp0 jako niezawodną metodę ustalania katalogu macierzystego skryptu oraz przestrzega przed błędem podwójnego ukośnika.

Lokalizacja katalogu skryptu

Definicja %~dp0: zwraca literę dysku (d) oraz pełną ścieżkę folderu (p), w którym fizycznie zapisany jest wykonywany plik wsadowy (%0).
Niezależność od katalogu roboczego: pozwala na bezbłędne odwoływanie się do plików pomocniczych skryptu niezależnie od miejsca jego wywołania.
Kończący ukośnik odwrotny: wartość rozwijana przez %~dp0 zawsze kończy się znakiem ukośnika odwrotnego (np. C:\Projekt\).
Pułapka podwójnego separatora: zapis %~dp0\plik.txt generuje nieelegancką ścieżkę z dwoma ukośnikami; prawidłowa składnia to %~dp0plik.txt.

Zmienna %~dp0: specjalny modyfikator zerowego parametru wywołania (%0) w cmd.exe, rozwijany do bezwzględnej ścieżki katalogu zawierającego bieżący skrypt wsadowy wraz z literą dysku i kończącym separatorem folderu. Jest to złoty standard lokalizowania zasobów powiązanych ze skryptem.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

:: Zapisz informacje o skrypcie
set "SCRIPT_PATH=%~f0"
set "SCRIPT_DIR=%~dp0"
set "SCRIPT_NAME=%~nx0"

echo === Informacje o skrypcie ===
echo Sciezka:    %SCRIPT_PATH%
echo Katalog:    %SCRIPT_DIR%
echo Nazwa:      %SCRIPT_NAME%
echo.

:: Przejdź do katalogu skryptu
cd /d "%SCRIPT_DIR%"
echo Po zmianie - bieżący: %CD%
echo.

:: Szukaj pliku konfiguracyjnego w katalogu skryptu
set "CONFIG_FILE=%SCRIPT_DIR%config.ini"
if exist "%CONFIG_FILE%" (
    echo Znaleziono config: %CONFIG_FILE%
) else (
    echo Brak pliku konfiguracyjnego.
)
echo.

:: Lista plików w katalogu skryptu
echo Pliki w katalogu skryptu:
for %%F in ("%SCRIPT_DIR%*") do (
    if not "%%~nxF"=="%~nx0" (
        echo   %%~nxF
    )
)

pause
endlocal

Slajd omawia polecenie shift służące do sekwencyjnego przetwarzania dowolnej liczby argumentów wykraczającej poza limit zmiennych %1-%9.

Przesuwanie parametrów wiersza poleceń

Ograniczenie do 9 zmiennych: interpreter cmd.exe pozwala na bezpośredni dostęp do argumentów wyłącznie przez symbole od %1 do %9.
Działanie polecenia shift: przesuwa wszystkie argumenty o jedną pozycję w lewo: %2 staje się %1, %3 staje się %2, a dotychczasowy %1 jest tracony.
Pętla przetwarzania argumentów: konstrukcja łącząca shift z pętlą warunkową if "%~1"!="" pozwala przetworzyć nieograniczoną listę plików lub opcji.
Przełącznik /n: pozwala rozpocząć przesuwanie od określonej pozycji (np. shift /2 zachowuje nienaruszony argument %1).

Polecenie shift: instrukcja wbudowana interpretera cmd.exe zmieniająca pozycje parametrów pozycyjnych wiersza poleceń poprzez ich przesunięcie w dół o jeden lub więcej indeksów. Umożliwia cykliczne odczytywanie parametrów w pętli do momentu wyczerpania listy wejściowej.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

echo === Przetwarzanie wszystkich argumentów ===
echo Otrzymane: %*
echo.

:: Metoda 1: Pętla z shift
echo --- Metoda 1: Pętla z shift ---
:loop1
if "%~1"=="" goto :koniec1
echo Argument: %1
shift
goto :loop1
:koniec1
echo.

:: Metoda 2: FOR (wszystkie na raz)
echo --- Metoda 2: FOR ---
for %%A in (%*) do (
    echo Argument: %%A
)
echo.

:: Metoda 3: Z licznikiem
echo --- Metoda 3: Z licznikiem ---
set /a LICZNIK=0
for %%A in (%*) do (
    set /a LICZNIK+=1
    echo Argument !LICZNIK!: %%A
)
echo.
echo Łącznie: !LICZNIK! argumentów

pause
endlocal

:: Wywolanie:
:: moj_skrypt.bat raz dwa trzy cztery piec szesc

Slajd przedstawia składnię definiowania etykiet, zasady bezwarunkowego sterowania przepływem instrukcją goto oraz niebezpieczeństwa spaghetti code.

Bezwarunkowe skoki w skrypcie

Definiowanie etykiety: dowolna nazwa poprzedzona pojedynczym dwukropkiem (:etykieta) definiuje punkt docelowy skoku w skrypcie.
Instrukcja goto: polecenie goto nazwa_etykiety przenosi wskaźnik wykonania interpretera bezpośrednio do wskazanego wiersza.
Etykieta specjalna :eof: skok goto :eof (End Of File) powoduje natychmiastowe zakończenie bieżącego skryptu lub powrót z procedury call.
Ryzyko kodu spaghetti: nadużywanie goto prowadzi do utraty czytelności logiki programu; zaleca się stosowanie procedur z instrukcją call.

Instrukcja goto: polecenie bezwarunkowego skoku w interpreterze cmd.exe zmieniające sekwencyjny porządek wykonywania wierszy poprzez przeniesienie sterowania do wskazanej etykiety tekstowej wewnątrz bieżącego pliku wsadowego.

@echo off
setlocal

echo Witaj w prostym menu.
echo.
echo 1. Pokaz date
echo 2. Pokaż listę plików
echo 3. Wyjscie
echo.
set /p WYBOR=Wybierz opcje (1, 2 lub 3): 

if "%WYBOR%"=="1" goto :pokaz_date
if "%WYBOR%"=="2" goto :pokaz_pliki
if "%WYBOR%"=="3" goto :koniec
echo Nieznana opcja.
goto :koniec

:pokaz_date
echo.
echo === Aktualna data ===
date /t
goto :koniec

:pokaz_pliki
echo.
echo === Lista plików ===
dir /b
goto :koniec

:koniec
echo.
echo Koniec programu.
pause
endlocal

Slajd wyjaśnia mechanizm tworzenia wielokrotnego użytku podprogramów za pomocą wywołania call :etykieta oraz zasady powrotu z procedury.

Modularyzacja kodu skryptu

Wywołanie podprogramu (call :etykieta): uruchamia fragment kodu oznaczony etykietą, zapamiętując adres powrotu na stosie wykonawczym.
Przekazywanie argumentów: do podprogramu można przekazywać parametry: call :funkcja arg1 arg2, które stają się lokalnymi %1, %2 wewnątrz procedury.
Powrót z procedury (exit /b): zakończenie podprogramu instrukcją exit /b lub goto :eof wznawia działanie skryptu tuż za instrukcją call.
Bariera głównego kodu: przed pierwszą etykietą funkcyjną należy bezwzględnie umieścić exit /b 0, aby zapobiec samoczynnemu wpadnięciu w kod funkcji.

Podprogram wsadowy (batch subroutine): wydzielony blok instrukcji wewnątrz pliku wsadowego oznaczony etykietą, wywoływany instrukcją call i kończony instrukcją powrotu exit /b. Realizuje koncepcję funkcji proceduralnej, pozwalając na ponowne wykorzystanie kodu i hermetyzację obliczeń.

@echo off
setlocal

echo === Główna część ===
echo Wywołuje podprogram raz pierwszy...
call :wyswietl_info "Pierwszy raz"
echo Wróciłem. Wywołuje raz drugi...
call :wyswietl_info "Drugi raz"
echo Wywołuje funkcję z liczbami...
call :oblicz_sume 10 20
echo Suma: %ERRORLEVEL%

echo Koniec.
pause
goto :eof

:: ============================================
:wyswietl_info
echo.
echo   --- W podprogramie 'wyswietl_info' ---
echo   Czas: %TIME%
echo   Argument: %~1
echo   --- Koniec ---
echo.
goto :eof

:: ============================================
:oblicz_sume
set /a "SUMA=%~1 + %~2"
exit /b %SUMA%

Slajd omawia techniki zwracania danych z podprogramów przez kody wyjścia (exit /b) oraz przez zmienne środowiskowe z wykorzystaniem endlocal.

Przekazywanie wyników obliczeń

Zwracanie kodów liczbowych: instrukcja exit /b [kod] ustawia wartość zmiennej %ERRORLEVEL% na zadaną liczbę całkowitą.
Ograniczenie kodów wyjścia: kody wyjścia pozwalają przekazać wyłącznie jednobajtowe liczby całkowite statusu, a nie złożone łańcuchy tekstu.
Zwracanie danych tekstowych: przekazanie nazwy zmiennej wynikowej jako argumentu do funkcji umożliwia dynamiczne przypisanie wartości.
Hermetyzacja z setlocal: połączenie lokalnego środowiska z idiomem endlocal & set "%~1=%wynik%" gwarantuje brak zanieczyszczania środowiska.

Przekazywanie wartości przez referencję: zaawansowany wzorzec projektowy w skryptach wsadowych, w którym procedura przyjmuje nazwę zmiennej zewnętrznej jako parametr (np. %1), wykonuje obliczenia w lokalnym bloku setlocal, a na koniec przypisuje wynik bezpośrednio do wskazanej zmiennej w nadrzędnym środowisku.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

echo === Demonstracja roznych metod ===

:: Metoda 1: ERRORLEVEL
echo --- Metoda 1: ERRORLEVEL ---
call :get_random
echo Losowa liczba: !ERRORLEVEL!
echo.

:: Metoda 2: Zmienna przez parametr
echo --- Metoda 2: Zmienna ---
set "RESULT="
call :get_timestamp RESULT
echo Znacznik czasu: !RESULT!
echo.

:: Metoda 3: Natychmiastowy set
echo --- Metoda 3: ENDLOCAL trick ---
call :get_uppercase "hello world" RESULT2
echo Tekst wielkimi: !RESULT2!

pause
goto :eof

:: ============================================
:get_random
set /a "RAND=%RANDOM% %% 100"
exit /b !RAND!

:: ============================================
:get_timestamp
setlocal
set "ts=%DATE% %TIME%"
endlocal & set "%~1=%ts%"
goto :eof

:: ============================================
:get_uppercase
setlocal
set "text=%~1"
set "upper=!text:a=A!"
set "upper=!upper:e=E!"
set "upper=!upper:i=I!"
set "upper=!upper:o=O!"
set "upper=!upper:u=U!"
endlocal & set "%~2=%upper%"
goto :eof

Slajd wyjaśnia różnice pomiędzy wywołaniem bezpośrednim, instrukcją call oraz poleceniem start z przełącznikami asynchronicznymi.

Różne sposoby uruchamiania programów

Uruchomienie bezpośrednie: uruchomienie innego pliku wsadowego bez słowa call bezpowrotnie przekazuje sterowanie i nigdy nie wraca do skryptu macierzystego.
Uruchomienie przez call: wywołanie zewnętrznego skryptu wsadowego z powrotem po jego zakończeniu.
Polecenie start: uruchamia aplikację w osobnym oknie lub równoległym procesie asynchronicznym bez blokowania skryptu głównego.
Przełącznik start /wait: uruchamia zewnętrzny proces w osobnym wątku, lecz wstrzymuje bieg skryptu wsadowego aż do jego zamknięcia.

Polecenie start: wbudowane polecenie interpretera cmd.exe służące do uruchamiania programów, otwierania dokumentów w aplikacjach domyślnych lub inicjowania nowych sesji konsoli. Pozwala na asynchroniczne wykonywanie zadań równoległych w systemie Windows.

@echo off
setlocal

echo === Wywolywanie innych programow ===

:: Uruchomienie notatnika (nie czeka)
echo Uruchamiam Notatnik...
start notepad
echo Notatnik uruchomiony (w tle).
echo.

:: Uruchomienie z czekaniem
echo Uruchamiam kalkulator i czekam...
start /wait calc
echo Kalkulator zamkniety.
echo.

:: Wywołanie innego skryptu z argumentami
echo Wywołuje podskrypt z argumentami...
call sub_script.bat "arg1" "arg 2" 123
echo Podskrypt zakonczony.
echo.

:: Przekazanie wszystkich argumentów dalej
echo Przekazuje wszystkie argumenty...
call sub_script2.bat %*

pause
endlocal

Slajd omawia strumienie wejścia/wyjścia (stdin, stdout, stderr), operatory przekierowań (> , >>, <) oraz urządzenie specjalne NUL.

Czym jest przekierowanie?

Strumienie standardowe: podział na strumień wejściowy STDIN (deskryptor 0), wyjściowy STDOUT (1) oraz błędów STDERR (2).
Operatory nadpisywania i dopisywania: pojedynczy znak > nadpisuje plik docelowy, podwójny >> dopisuje dane na końcu istniejącego pliku.
Przekierowanie błędów (2>&1): konstrukcja 2>&1 scala strumień komunikatów o błędach ze standardowym strumieniem wyjściowym.
Urządzenie NUL: wirtualne urządzenie systemowe NUL pochłania wszelkie przekierowane dane, służąc do całkowitego wyciszania poleceń.

Przekierowanie wejścia-wyjścia (I/O Redirection): mechanizm systemu operacyjnego umożliwiający zmianę domyślnego źródła danych wejściowych lub celu strumieni wyjściowych programu z klawiatury i ekranu konsoli na pliki dyskowe, potoki lub urządzenia specjalne.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

echo === Przykłady przekierowań ===
echo.

:: Tworzenie pliku z wynikiem dir (nadpisz)
dir /b > lista_plikow.txt
echo Utworzono plik lista_plikow.txt

:: Dopisanie daty do istniejacego pliku
echo. >> lista_plikow.txt
echo --- Data utworzenia --- >> lista_plikow.txt
date /t >> lista_plikow.txt

:: Wyswietlenie zawartosci pliku
echo.
echo Zawartosc pliku:
type lista_plikow.txt
echo.

:: Wczytanie pierwszej linii do zmiennej
set /p WCZYTANA=<lista_plikow.txt
echo Pierwsza linia pliku: !WCZYTANA!

:: Ukrycie błędów - sprawdz nieistniejący plik
echo.
echo Sprawdzam nieistniejący plik...
copy C:\nie_ma\takiego.txt C:\temp > nul 2> nul
echo Operacja zakończona (błędy ukryte).

:: Pokazanie błędów
echo.
echo Teraz te same z błędami:
copy C:\nie_ma\takiego.txt C:\temp 2>&1

del lista_plikow.txt
pause
endlocal

Slajd wyjaśnia architekturę potoków danych w cmd.exe, operatory logiczne łączenia poleceń (&&, ||) oraz filtry find i sort.

Potoki (pipes)

Mechanizm potoku (|): przekazuje strumień wyjściowy STDOUT pierwszego programu bezpośrednio na wejście STDIN drugiego programu.
Standardowe filtry: narzędzia find i findstr do przeszukiwania wzorców tekstowych, sort do sortowania wierszy oraz more do stronicowania.
Operator warunkowy &&: wykonuje drugie polecenie tylko wtedy, gdy pierwsze zakończyło się pełnym sukcesem (ERRORLEVEL 0).
Operator alternatywy ||: wykonuje drugie polecenie tylko wtedy, gdy pierwsze zakończyło się błędem (ERRORLEVEL różny od 0).

Potok systemowy (pipe): jednokierunkowy kanał komunikacji międzyprocesowej (IPC) zarządzany przez jądro systemu, łączący wyjście jednego procesu z wejściem drugiego bez konieczności tworzenia pośrednich plików tymczasowych na dysku.

@echo off
setlocal

echo === Przykłady potoków ===
echo.

:: Sortowanie wyników dir
echo Sortowane pliki *.cmd:
dir /b *.cmd 2>nul | sort

echo.
:: Zliczanie plików
echo Liczba plików .cmd:
dir /b *.cmd 2>nul | find /c /v ""

echo.
echo === Przykłady łączenia poleceń ===
echo.

:: && - wykonaj tylko gdy sukces
echo Sprawdzam istniejący plik:
type %~n0.cmd >nul 2>&1 && echo ISTNIEJE

:: || - wykonaj tylko gdy wystąpi błąd
echo.
echo Sprawdzam nieistniejący plik:
type nie_ma.txt >nul 2>&1 || echo NIE ISTNIEJE (oczekiwane)

:: & - wykonaj oba
echo.
echo Użycie &: Polecenie 1 & Polecenie 2
echo Wyświetlam numer & echo Wersja: 1.0

pause
endlocal

Slajd omawia konwencję kodów wyjścia %ERRORLEVEL%, metody ich przechwytywania oraz zasady rygorystycznej obsługi błędów w skryptach.

Kody powrotu (exit codes)

Konwencja kodów wyjścia: wartość 0 oznacza pomyślne wykonanie polecenia, wartości dodatnie (zwykle 1-255) sygnalizują specyficzne błędy.
Zmienna %ERRORLEVEL%: automatycznie aktualizowana przez system po zakończeniu każdego programu zewnętrznego.
Zgłaszanie błędów przez exit /b: zakończenie skryptu z jawnym kodem błędu (np. exit /b 1) informuje systemy nadrzędne o niepowodzeniu.
Weryfikacja natychmiastowa: sprawdzanie statusu operacji krytycznych (np. kopiowania czy pobierania danych) przed przejściem do kolejnych kroków.

Kod wyjścia (exit code / errorlevel): liczba całkowita zwracana przez proces do systemu operacyjnego w momencie zakończenia działania. Służy do zwięzłego zakomunikowania procesowi nadrzędnemu sukcesu operacji lub rodzaju napotkanego błędu wykonawczego.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

echo === Obsługa błędów ===

set "BLEDNY_PLIK=C:\nie_istnieje.txt"

echo --- Próba 1: Plik nie istnieje ---
copy "%BLEDNY_PLIK%" C:\temp >nul 2>&1
if errorlevel 1 (
    echo BŁĄD: Plik nie istnieje!
) else (
    echo SUKCES: Plik skopiowany.
)
echo.

echo --- Próba 2: z || ---
copy "%BLEDNY_PLIK%" C:\temp >nul && echo SUKCES || echo BŁĄD (oczekiwane)

echo.
echo --- Próba 3: z && ---
copy %~n0.cmd nul >nul && echo PLIK ISTNIEJE || echo BŁĄD

pause
endlocal

Slajd przedstawia przełącznik /R pętli for, zasady rekursywnego przeszukiwania drzewa katalogów oraz operacje na odnalezionych plikach.

Rekursywne przechodzenie przez katalogi

Przełącznik rekursji /R: nakazuje pętli for przeszukać bieżący folder oraz wszystkie zagnieżdżone podkatalogi w głąb drzewa dyskowego.
Wskazanie katalogu bazowego: składnia for /R "katalog_startowy" %%f in (*.ext) pozwala rozpocząć przeszukiwanie od dowolnego folderu.
Zmienna jako pełna ścieżka: zmienna pętli otrzymuje bezwzględną, pełną ścieżkę do każdego odnalezionego pliku.
Pojedyncza kropka jako maska: zastosowanie for /R %%d in (.) iteruje po wszystkich węzłach struktury folderów bez listowania plików.

Rekursja w systemie plików (for /R): mechanizm automatycznego trawersowania hierarchicznej struktury katalogów w głąb, polegający na sekwencyjnym odwiedzaniu folderu bazowego oraz wszystkich jego potomków na dowolnym poziomie zagnieżdżenia.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

set "START_DIR=%CD%"
set /a LICZNIK=0

echo === Rekurencyjne przechodzenie ===
echo Szukam plików .txt w %START_DIR%...
echo.

for /R "%START_DIR%" %%F in (*.txt) do (
    set /a LICZNIK+=1
    echo !LICZNIK!: %%~nxF
    echo       Sciezka: %%~dpF
)
echo.

echo Znaleziono !LICZNIK! plików .txt
echo.

:: Wyszukiwanie plików konfiguracyjnych
echo === Pliki konfiguracyjne ===
for /R "%START_DIR%" %%F in ("*.ini" "*.cfg" "*.conf") do (
    echo Znaleziono: %%~nxF
)

pause
endlocal

Slajd wyjaśnia metody emulacji struktur tablicowych w cmd.exe za pomocą zmiennych indeksowanych oraz opóźnionego rozszerzania.

Brak natywnych tablic w CMD

Brak natywnych tablic: język wsadowy cmd.exe nie posiada wbudowanego typu danych tablicowych ani indeksowanych struktur danych.
Emulacja zmiennymi ze wskaźnikiem: tablice tworzy się przez dynamiczne nazwy zmiennych, np. element_1, element_2, przechowując ich rozmiar w zmiennej count.
Zapis z opóźnionym rozszerzaniem: wypełnianie pseudo-tablicy w pętli wymaga składni set "tablica_!i!=wartosc" przy włączonym EnableDelayedExpansion.
Odczyt z podwójnym podstawieniem: odczytanie elementu o dynamicznym indeksie i wymaga zapisu !tablica_%i%! lub wywołania pomocniczego call.

Pseudo-tablica w cmd.exe: wzorzec programistyczny symulujący tablicę jedno- lub wielowymiarową w języku wsadowym poprzez grupę standardowych zmiennych środowiskowych o wspólnej nazwie bazowej i numerycznym sufiksie identyfikującym indeks elementu.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

echo === Symulacja tablic ===
echo.

:: Definiowanie "tablicy" uzytkownikow
set "USER[0]=Jan Kowalski"
set "USER[1]=Anna Nowak"
set "USER[2]=Piotr Wisniewski"
set "USER[3]=Katarzyna Wozniak"
set "COUNT=4"

echo --- Wyswietlanie ---
for /L %%i in (0,1,3) do (
    echo Element %%i: !USER[%%i]!
)
echo.

echo --- Wyszukiwanie ---
set "SZUKANY=Anna Nowak"
for /L %%i in (0,1,3) do (
    if "!USER[%%i]!"=="%SZUKANY%" (
        echo Znalazlem: !USER[%%i]! na pozycji %%i
    )
)
echo.

echo --- Zmiana elementu ---
set "USER[1]=Anna Maria Nowak"
echo Zmieniony element 1: !USER[1]!

pause
endlocal

Slajd przedstawia różnice pomiędzy ulotnymi zmiennymi procesu (set) a trwałymi zmiennymi systemowymi i użytkownika modyfikowanymi poleceniem setx.

Zmienne środowiskowe w Windows

Ulotność polecenia set: zmienne zdefiniowane za pomocą set istnieją wyłącznie w pamięci bieżącego procesu cmd.exe i znikają po jego zamknięciu.
Trwałość polecenia setx: narzędzie setx zapisuje zmienne na stałe w rejestrze systemowym Windows, czyniąc je dostępnymi dla wszystkich przyszłych sesji.
Zasięg użytkownika i maszyny: setx domyślnie modyfikuje rejestr bieżącego użytkownika; przełącznik /M zapisuje zmienną globalną dla całego komputera.
Brak natychmiastowego odświeżenia: zmienna ustawiona przez setx nie staje się automatycznie dostępna w oknie konsoli, z którego wywołano polecenie.

Polecenie setx: zewnętrzne narzędzie administracyjne systemu Windows służące do tworzenia i modyfikowania trwałych zmiennych środowiskowych w rejestrze systemowym (HKCU lub HKLM) bez konieczności otwierania graficznego apletu właściwości systemu.

@echo off
setlocal

echo === Praca ze zmiennymi srodowiskowymi ===
echo.

:: Wyswietlenie wybranych zmiennych
echo Zmienna USERNAME: %USERNAME%
echo Zmienna COMPUTERNAME: %COMPUTERNAME%
echo Zmienna USERPROFILE: %USERPROFILE%
echo.

:: Ustawienie tymczasowe (tylko sesja)
set MOJA_ZMIENNA=TestowaWartosc
echo Ustawilem MOJA_ZMIENNA=%MOJA_ZMIENNA%

:: Odczyt z rejestru (trwale zmienne User)
echo.
echo Zmienna PATH (User) z rejestru:
reg query "HKCU\Environment" /v PATH 2>nul

:: setx - ODKOMENTUJ JESLI CHCESZ UZYC
:: setx MOJA_ZMIENNA "NowaWartosc"
:: Ustawienie systemowe (wymaga admina):
:: setx MOJA_ZMIENNA "NowaWartosc" /M

echo.
echo UWAGA: setx ustawia trwale ale nie wplywa na biezaca sesje.

pause
endlocal

Slajd omawia narzędzia interaktywne wiersza poleceń: odmierzanie czasu (timeout), menu wyboru (choice) oraz estetykę konsoli (color i title).

Interakcja i sterowanie konsolą

Polecenie timeout: wstrzymuje wykonywanie skryptu na określoną liczbę sekund; przełącznik /nobreak ignoruje naciśnięcia klawiszy poza Ctrl+C.
Polecenie choice: prezentuje użytkownikowi listę dozwolonych klawiszy wyboru i ustawia %ERRORLEVEL% na numer wybranej opcji.
Polecenie color: zmienia kolory tła i tekstu okna terminala za pomocą dwucyfrowego kodu szesnastkowego.
Polecenie title: ustawia czytelny tekst na pasku tytułowym okna wiersza poleceń informujący o stanie procesu.

Polecenie choice: wbudowane narzędzie konsoli Windows służące do pobierania pojedynczego znaku wyboru od użytkownika z predefiniowanego zestawu klawiszy. Eliminuje konieczność naciskania klawisza Enter i w bezpieczny sposób zwraca indeks wybranej opcji przez kod powrotu.

@echo off
setlocal

title Demonstracja polecen sterujacych

:: Zmiana kolorow
color 17
echo Kolor niebieski na bialym
timeout /t 2 > nul
color 07
echo Powrot do zwyklych kolorow.
echo.

:: timeout z czekaniem
echo Za chwile nastapi odliczanie...
timeout /t 5 /nobreak
echo Czas minal!
echo.

:: choice - interaktywne menu
echo Wybierz opcje:
choice /c TNP /m "T-tak, N-nie, P-pomoc"

if %ERRORLEVEL% equ 1 (
    echo Wybrano: T - kontynuuj!
) else if %ERRORLEVEL% equ 2 (
    echo Wybrano: N - anulowano.
) else (
    echo Wybrano: P - wyświetlam pomoc...
)

pause
endlocal

Slajd przedstawia podstawowe polecenia do zarządzania plikami i katalogami: copy, xcopy, robocopy, move, del, md oraz rd.

Podstawowe polecenia systemowe

Tworzenie i usuwanie folderów (md / rd): md tworzy całą ścieżkę zagnieżdżonych katalogów; rd /s /q bezwzględnie usuwa folder wraz z całą zawartością.
Kopiowanie i przenoszenie (copy / move): copy służy do prostego kopiowania plików, move przenosi pliki lub zmienia nazwy całych katalogów.
Usuwanie plików (del): del usuwa wybrane pliki; przełącznik /f wymusza usunięcie plików tylko do odczytu, a /q wyłącza potwierdzenia.
Przewaga narzędzia robocopy: robocopy (Robust File Copy) to przemysłowe narzędzie z obsługą wznawiania przerwanych transferów i lustrzanej synchronizacji (/MIR).

Robocopy (Robust File Copy): zaawansowane systemowe narzędzie wiersza poleceń do replikacji danych dyskowych w systemach Windows. Zapewnia wysoką odporność na przerwy w transmisji sieciowej, zachowuje wszystkie atrybuty i uprawnienia NTFS (ACL) oraz wspiera kopiowanie wielowątkowe.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

:: Tworzenie struktury katalogów
echo Tworzę tymczasową strukturę...
mkdir "test_dir" 2>nul
mkdir "test_dir\subdir1" 2>nul
mkdir "test_dir\subdir2" 2>nul
echo.

:: Tworzenie plików testowych
echo Tworzę pliki...
echo Zawartosc pliku 1 > "test_dir\plik1.txt"
echo Zawartosc pliku 2 > "test_dir\plik2.txt"
echo Zawartosc pliku 3 > "test_dir\subdir1\plik3.txt"
echo.

:: Kopiowanie
echo Kopiowanie *.txt do subdir2...
copy "test_dir\*.txt" "test_dir\subdir2\" > nul

:: Lista plików
echo Pliki w test_dir\subdir2:
for %%F in ("test_dir\subdir2\*") do (
    echo   %%~nxF
)
echo.

:: Usuwanie calej struktury
echo Usuwam strukture...
rmdir /s /q "test_dir"
echo Usunięto.

pause
endlocal

Slajd omawia strategie debugowania skryptów wsadowych: włączanie echa (@echo on), krokową inspekcję zmiennych oraz analizę składniową.

Techniki diagnozowania i usuwania błędów

Włączenie echa (@echo on): wyświetla każdą interpretowaną linię przed jej wykonaniem, ujawniając stan po rozwinięciu zmiennych.
Krokowa inspekcja z poleceniem pause: umieszczenie punktów wstrzymania pozwala na bieżąco kontrolować stan plików na dysku i wartości zmiennych.
Wyświetlanie stanu zmiennych: weryfikacja zawartości zmiennych przez celowe wypisywanie komunikatów diagnostycznych: echo DEBUG: [!zmienna!].
Test syntaktyczny cmd /c /v:on: uruchomienie skryptu w nowej powłoce z jawnym włączeniem logowania ułatwia diagnozę błędów w pętlach.

Debugowanie skryptu wsadowego: systematyczny proces analizy działania kodu pliku wsadowego mający na celu wykrycie i eliminację błędów logicznych, składniowych oraz nieoczekiwanych zachowań interpretera powłoki cmd.exe podczas przetwarzania danych.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

:: Wlacz/wylacz debugowanie
set "DEBUG=1"
:: DEBUG=0 - wylaczone

goto :start

:debug
if %DEBUG% equ 1 (
    echo [DEBUG] %~1
)
goto :eof

:start
call :debug "Rozpoczynam skrypt"
echo.

set "TEST_VAR=wartosc_testowa"
call :debug "TEST_VAR = !TEST_VAR!"
echo.

call :debug "Sprawdzam ERRORLEVEL..."
call :debug "ERRORLEVEL = !ERRORLEVEL!"

if %DEBUG% equ 1 (
    echo.
    echo ==========================
    echo Stan zmiennych:
    echo DEBUG = !DEBUG!
    echo TEST_VAR = !TEST_VAR!
    echo ==========================
)

pause
endlocal

Slajd przedstawia reguły tworzenia bezpiecznych skryptów wsadowych: unikanie wstrzykiwania poleceń, cytowanie ścieżek i kontrolę uprawnień.

Zasady bezpiecznego pisania skryptów

Cytowanie wszystkich ścieżek: każda zmienna reprezentująca ścieżkę lub ciąg wprowadzony z zewnątrz musi być ujęta w podwójne cudzysłowy.
Ochrona przed command injection: nieostrożne użycie znaków specjalnych (&, |, <, >) we wprowadzanych danych może doprowadzić do wykonania wrogich poleceń.
Weryfikacja uprawnień administracyjnych: sprawdzenie czy skrypt posiada niezbędne prawa przed rozpoczęciem modyfikacji kluczowych plików systemowych.
Jawne definiowanie katalogu roboczego: rozpoczynanie skryptu od cd /d "%~dp0" zabezpiecza przed operacjami na niewłaściwych katalogach.

Wstrzykiwanie poleceń (command injection): podatność bezpieczeństwa w skryptach polegająca na przekazaniu nieprzefiltrowanych danych wejściowych zawierających operatory łączenia poleceń (np. & lub |), co powoduje zinterpretowanie fragmentu danych jako samodzielnego polecenia powłoki systemowej.

@echo off
setlocal

set "SCRIPT_NAME=%~nx0"
set "ERRORS=0"

:: 1. Sprawdzenie argumentów
if "%~1"=="" (
    echo Błąd: Brak argumentów.
    set /a ERRORS+=1
    goto :show_usage
)

:: 2. Sprawdzenie czy plik istnieje
if not exist "%~1" (
    echo Błąd: Plik nie istnieje.
    set /a ERRORS+=1
    goto :cleanup
)

:: 3. Walidacja ścieżki (brak ..)
echo %~f1 | findstr /C:".." > nul
if not errorlevel 1 (
    echo Błąd: Nieprawidłowa ścieżka.
    set /a ERRORS+=1
    goto :cleanup
)

set "SAFE_FILE=%~nx1"
echo Przetwarzanie: %SAFE_FILE%

:: 4. Obsługa błędów
copy "%SAFE_FILE%" "backup_%SAFE_FILE%" > nul 2>&1
if errorlevel 1 (
    echo Błąd podczas kopiowania.
    set /a ERRORS+=1
)

:cleanup
echo.
if %ERRORS% equ 0 (
    echo Status: SUKCES
) else (
    echo Status: BŁĘDY (%ERRORS%)
    exit /b 1
)

:show_usage
echo Użycie: %SCRIPT_NAME% ^<plik^>

endlocal

Slajd demonstruje implementację podprogramu rejestracji zdarzeń ze znacznikami czasu i poziomami istotności.

System logowania dla skryptów

Format wpisu do dziennika: każdy wiersz logu powinien zawierać precyzyjną datę, czas, poziom istotności (INFO/WARN/ERROR) oraz treść komunikatu.
Jednoczesne logowanie i wyświetlanie: zapis do pliku dziennika (>>logfile) połączony z wyświetlaniem na ekranie konsoli.
Dedykowany podprogram logujący: zamknięcie logiki zapisu w procedurze call :log pozwala na zachowanie jednolitego formatu w całym skrypcie.
Rotacja plików dziennika: tworzenie nowego pliku logu na każdy dzień lub uruchomienie z automatycznym znacznikiem daty w nazwie.

Dziennik zdarzeń skryptu (script log): strukturalny plik tekstowy, w którym skrypt wsadowy chronologicznie rejestruje postęp wykonywania operacji, parametry wejściowe, ostrzeżenia oraz błędy wykonawcze w celu późniejszego audytu i monitoringu.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

:: ============================================
:: SYSTEM LOGOWANIA
:: ============================================
set "LOG_FILE="
set "LOG_TO_FILE=0"
set "LOG_TO_SCREEN=1"

:init_log
set "LOG_FILE=%~1"
if defined LOG_FILE set "LOG_TO_FILE=1"
goto :eof

:log
set "TIMESTAMP=%DATE% %TIME%"
if !LOG_TO_SCREEN! equ 1 (
    echo !TIMESTAMP! %~1 %~2
)
if !LOG_TO_FILE! equ 1 (
    echo !TIMESTAMP! %~1 %~2 >> "!LOG_FILE!"
)
goto :eof

:: ============================================
:: UŻYCIE SYSTEMU LOGOWANIA
:: ============================================

call :init_log "moj_log.txt"

call :log "[INFO]" "Rozpoczynam skrypt"
call :log "[INFO]" "Wykonywanie operacji..."

set /a TEST=10/2
call :log "[INFO]" "Wynik: !TEST!"

call :log "[ERROR]" "Nie udalo sie wykonac operacji!"

call :log "[INFO]" "Koniec skryptu"

echo.
echo Log zapisany do: moj_log.txt
type moj_log.txt

pause
endlocal

Slajd prezentuje kompleksowy projekt skryptu tworzącego kopię zapasową wskazanych folderów z generowaniem unikalnej nazwy ze stemplem czasu.

Kopia zapasowa z automatycznym znacznikiem czasu

Pobranie znacznika czasu: wygenerowanie unikalnego ciągu daty i godziny w formacie RRRRMMDD_GGMMSS do nazwy folderu docelowego.
Użycie polecenia robocopy: replikacja danych z lustrzanym zachowaniem uprawnień i pomijaniem zablokowanych plików tymczasowych.
Weryfikacja kodów wyjścia robocopy: robocopy traktuje kody 0-7 jako sukces (różne stany plików skopiowanych), a kody >= 8 jako błędy krytyczne.
Rejestracja w dzienniku zdarzeń: pełne logowanie parametrów startowych, czasu trwania oraz rozmiaru zabezpieczonych danych.

Kopia zapasowa (backup): proces tworzenia duplikatu newralgicznych zasobów dyskowych w odrębnej lokalizacji fizycznej lub sieciowej w celu zapewnienia ciągłości działania i możliwości odtworzenia danych w razie awarii sprzętu lub błędu ludzkiego.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

set "SCRIPT_NAME=%~nx0"
set "DEFAULT_BACKUP=%USERPROFILE%\Documents\Backup"

:: --- Walidacja argumentów ---
if "%~1"=="" (
    echo Błąd: Nie podano źródła!
    echo Użycie: %SCRIPT_NAME% ^<plik_lub_katalog^> [cel]
    exit /b 1
)

set "SOURCE=%~f1"
if not exist "%SOURCE%" (
    echo Błąd: Źródło nie istnieje!
    exit /b 1
)

set "DEST=%~f2"
if "%~2"=="" set "DEST=%DEFAULT_BACKUP%"

:: --- Generowanie znacznika czasu ---
set "TS=%DATE:~-4%%DATE:~-7,2%%DATE:~-10,2%"
set "TS=%TS%_%TIME:~0,2%%TIME:~3,2%%TIME:~6,2%"
set "TS=!TS: =0!"

:: --- Tworzenie kopii ---
set "BACKUP_NAME=%~n1_backup_%TS%%~x1"
set "BACKUP_PATH=%DEST%\%BACKUP_NAME%"

echo Tworzę kopię zapasową...
echo Źródło: %SOURCE%
echo Cel: %BACKUP_PATH%

if exist "%SOURCE%\*" (
    mkdir "!DEST!" 2>nul
    xcopy /e /i /h /y "%SOURCE%" "!BACKUP_PATH!\" > nul 2>&1
) else (
    mkdir "!DEST!" 2>nul
    copy /y "%SOURCE%" "!BACKUP_PATH!" > nul 2>&1
)

if !ERRORLEVEL! equ 0 (
    echo SUKCES: Kopia utworzona!
) else (
    echo BŁĄD: Nie udało się utworzyć kopii.
    exit /b 1
)

endlocal

Slajd przedstawia konstrukcję modułowego skryptu instalacyjnego wyposażonego w menu interaktywne, badanie uprawnień i rejestrację składników.

Skrypt instalacyjny z menu wyboru

Badanie uprawnień UAC: wywołanie polecenia net session weryfikuje czy instalator został uruchomiony z prawami administratora.
Interaktywny interfejs: zbudowanie czytelnego menu tekstowego opartego na narzędziu choice lub etykietach i komendzie set /p.
Modułowa instalacja pakietów: wywoływanie autonomicznych funkcji instalacyjnych odpowiedzialnych za kopiowanie binariów i konfigurację usług.
Obsługa wycofania zmian (rollback): przywrócenie stanu pierwotnego w przypadku niepowodzenia instalacji któregoś z komponentów.

Skrypt wdrożeniowy (installer script): wyspecjalizowany program wsadowy automatyzujący proces instalacji, konfiguracji oraz integracji aplikacji w systemie operacyjnym bez konieczności manualnej ingerencji administratora w pliki konfiguracyjne.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

set "APP_NAME=MojaAplikacja"
set "APP_VERSION=1.0.0"

:: Sprawdzenie uprawnien admina
net session >nul 2>&1
if %errorlevel% neq 0 (
    echo.
    echo UWAGA: Ten skrypt wymaga uprawnien admina!
    echo Kliknij prawym i wybierz "Uruchom jako admin"
    pause
    exit /b 1
)

echo.
echo ============================================
echo   INSTALATOR: %APP_NAME% v%APP_VERSION%
echo ============================================
echo.

set /p INSTALL_DIR="Katalog instalacji (domyslnie C:\%APP_NAME%): "
if not defined INSTALL_DIR set "INSTALL_DIR=C:\%APP_NAME%"

echo.
echo Tworzę katalogi...
mkdir "%INSTALL_DIR%" 2>nul
mkdir "%INSTALL_DIR%\config" 2>nul
mkdir "%INSTALL_DIR%\logs" 2>nul
mkdir "%INSTALL_DIR%\data" 2>nul
echo Katalogi utworzone.

echo.
echo Tworzę plik konfiguracyjny...
echo # Konfiguracja > "%INSTALL_DIR%\config\ustawienia.ini"
echo [app] >> "%INSTALL_DIR%\config\ustawienia.ini"
echo version=%APP_VERSION% >> "%INSTALL_DIR%\config\ustawienia.ini"
echo.

echo === INSTALACJA ZAKONCZONA ===
echo.
echo Zainstalowano w: %INSTALL_DIR%
echo.

pause
endlocal

Slajd omawia narzędzia forfiles i attrib, zaawansowane filtry czasowe oraz zarządzanie atrybutami plików w wierszu poleceń.

Przeszukiwanie i atrybuty plików

Narzędzie forfiles: pozwala na masowe wykonywanie poleceń na plikach spełniających kryteria daty modyfikacji (przełącznik /D).
Automatyczne usuwanie starych kopii: komenda forfiles /p ścieżka /s /m *.log /d -30 /c "cmd /c del @path" usuwa pliki starsze niż 30 dni.
Polecenie attrib: wyświetla i modyfikuje atrybuty plików: tylko do odczytu (R), ukryty (H), systemowy (S) oraz archiwalny (A).
Obsługa uprawnień icacls: modyfikowanie i tworzenie kopii zapasowych list kontroli dostępu NTFS do chronionych folderów.

Polecenie forfiles: zaawansowane systemowe narzędzie wiersza poleceń Windows dedykowane do selekcji plików na podstawie wzorca nazwy, lokalizacji oraz daty ostatniej modyfikacji, umożliwiające automatyczne wywołanie zadanego polecenia dla każdego wyselekcjonowanego obiektu.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

set "START_DIR=%CD%"
set /a PLIKOW=0
set /a SUMA_ROZMIAR=0

echo === Analiza katalogów ===
echo Szukam wszystkich plików w %START_DIR%...
echo.

for /R "%START_DIR%" %%F in (*) do (
    set /a PLIKOW+=1
    set /a SUMA_ROZMIAR+=%%~zF
    :: Wyswietl tylko pliki wieksze niz 1MB
    if %%~zF GTR 1048576 (
        echo Duży plik: %%~nxF (%%~zF bajtów)
    )
)

echo.
echo ============================================
echo Podsumowanie:
echo Liczba plików: !PLIKOW!
echo Suma rozmiarow: !SUMA_ROZMIAR!
if !PLIKOW! gtr 0 (
    set /a SREDNI=SUMA_ROZMIAR/PLIKOW
    echo Średni rozmiar: !SREDNI! bajtów
)
echo ============================================

pause
endlocal

Slajd wyjaśnia problem zależności formatu daty od ustawień regionalnych oraz prezentuje niezawodne metody pobierania stempla czasu przez WMIC i PowerShell.

Manipulacja datą i znaczniki czasu

Niestabilność zmiennej %DATE%: kolejność dni, miesięcy i separatorów w %DATE% zależy od ustawień językowych systemu (DD.MM.RRRR vs RRRR-MM-DD vs MM/DD/YYYY).
Błąd parsowania na obcych systemach: sztywne wycinanie podciągów %date:~-4% zawodzi po uruchomieniu skryptu na serwerze z angielskim lub niemieckim profilem językowym.
Uniwersalne zapytanie WMIC: polecenie wmic os get localdatetime zwraca znormalizowany stempel czasu w standardzie ISO (RRRRMMDDGGMMSS).
Jednolinijkowiec PowerShell: nowoczesna alternatywa wywołująca Get-Date -Format 'yyyyMMdd_HHmmss' z poziomu skryptu wsadowego.

Znacznik czasu ISO 8601: międzynarodowy standard zapisu daty i czasu w porządku malejącym (od roku przez miesiąc, dzień, godzinę do sekund), gwarantujący poprawne sortowanie alfabetyczne i chronologiczne plików bez względu na regionalne ustawienia językowe systemu.

@echo off
setlocal EnableDelayedExpansion

echo === Analiza daty i czasu ===
echo.

echo Systemowa data: %DATE%
echo Systemowy czas: %TIME%
echo.

:: Parsowanie daty (format: 2025-03-21)
:: UWAGA: format moze byc inny w zaleznosci od ustawien!
set "D=%DATE%"
echo Próbne parsowanie: !D!

:: Sprobuj wyciagnac rok, miesiac, dzien
:: To zalezy od formatu systemowego!
set "ROK=%DATE:~0,4%"
set "MIESIAC=%DATE:~5,2%"
set "DZIEN=%DATE:~8,2%"
echo Wydzielone: !ROK!-!MIESIAC!-!DZIEN!
echo.

:: Parsowanie czasu
set "GODZ=%TIME:~0,2%"
set "MIN=%TIME:~3,2%"
set "SEK=%TIME:~6,2%"
echo Czas: !GODZ!:!MIN!:!SEK!
echo.

:: Znacznik czasu do nazwy pliku (bez spacji)
set "TS=%DATE:~-4%%DATE:~-7,2%%DATE:~-10,2%_%TIME:~0,2%%TIME:~3,2%%TIME:~6,2%"
set "TS=!TS: =0!"
echo Znacznik do nazwy pliku: !TS!

pause
endlocal

Slajd zestawia cechy architektoniczne, zalety, wady oraz zakres optymalnego stosowania wiersza poleceń CMD, PowerShella oraz Basha.

CMD vs PowerShell vs Bash

Model przetwarzania danych: CMD i Bash operują na czystych strumieniach tekstu; PowerShell przesyła w potokach silnie typowane obiekty .NET.
Wsparcie platformowe: CMD występuje wyłącznie w środowisku Windows NT; Bash dominuje w Linuksie; PowerShell Core jest narzędziem wieloplatformowym.
Wydajność uruchomieniowa: cmd.exe charakteryzuje się natychmiastowym startem i minimalnym zużyciem pamięci RAM w porównaniu z PowerShell.
Kiedy wybierać CMD: utrzymanie starszych skryptów logowania, środowiska ratunkowe Windows PE oraz proste jednowierszowe zadania automatyzacji.

Paradygmat przetwarzania powłoki: sposób reprezentacji i wymiany informacji pomiędzy narzędziami w wierszu poleceń. Wyróżnia się paradygmat tekstowy (strumienie znaków ASCII/UTF-8 parsowane narzędziami filtracyjnymi) oraz paradygmat obiektowy (pełne obiekty z metodami i właściwościami przekazywane w pamięci).

:: CMD - proste i skuteczne dla podstawowych zadan
@echo off
setlocal
set "PLIK=%1"
if exist "%PLIK%" (
    echo Plik istnieje: %PLIK%
) else (
    echo Plik nie istnieje.
)
endlocal

:: PowerShell - lepsze dla zlozonych operacji
:: Get-Process | Where-Object {$_.CPU -gt 100}

:: BASH - dobre dla skryptow wieloplatformowych
:: if [ -f "$1" ]; then echo "File exists"; fi

Slajd rekapituluje kluczowe zagadnienia programowania wsadowego w cmd.exe, podsumowuje zasady bezpiecznego kodowania oraz wskazuje literaturę źródłową.

Co omówiliśmy w ramach kursu

Fundamenty składni: struktura plików .cmd, ukrywanie poleceń (@echo off), hermetyzacja zmiennych (setlocal/endlocal) oraz opóźnione rozwijanie.
Struktury sterujące: pętle for (/L, /D, /R, /F), procedury z instrukcją call, obsługa parametrów (%~dp0) oraz kody błędów (%ERRORLEVEL%).
Praktyczne zastosowania: budowa skryptów backupu, instalatorów z menu interaktywnym, bezpieczne logowanie oraz manipulacja plikami robocopy.
Rekomendowane źródła wiedzy: oficjalna dokumentacja Microsoft Learn, kompendium SS64, portal Rob van der Woude oraz publikacje PTI.

Inżynieria skryptowa (scripting engineering): dziedzina inżynierii oprogramowania zajmująca się projektowaniem, implementacją, testowaniem i wdrażaniem powtarzalnych procedur automatyzacji administracyjnej z zachowaniem rygorów bezpieczeństwa, odporności na błędy oraz czytelności kodu.

:: ============================================
:: SPRAWDZ WIEDZE - przykładowe zadania
:: ============================================

:: 1. Napisz skrypt przyjmujacy 2 liczby i wyswietlajacy ich sume

:: 2. Napisz skrypt ktory sprawdza czy plik istnieje
::    i wyswietla informacje o nim

:: 3. Napisz skrypt backupu z automatycznym
::    znacznikiem czasu

:: 4. Napisz menu z trzema opcjami:
::    - Wyswietl date
::    - Wyświetl listę plików
::    - Zakoncz

:: 5. Napisz skrypt wyszukujacy wszystkie pliki
::    .txt w katalogu i podkatalogach

:: Powodzenia!